Costa Rica

Deze pagina is gewijd aan de mieren op Costa Rica

Een hele pagina over mieren? Jazeker, en dan in het bijzonder over de bladdragende mieren. Dit zie je soms in Nederland ook wel, maar ik heb het vooral op Costa Rica gezien. Het kan natuurlijk zijn dat ik toen pas goed oplette, maar ik ben er toen ook pas achter gekomen waarom de mieren dat doen. Mijn verbazing was nog groter toen bleek dat mieren, hoe klein ze ook zijn, in staat zijn tot dingen die blij ons altijd op de een of andere manier mislukken.

De foto is niet helemaal scherp, maar er is duidelijk te zien dat een groep mieren stukken blad aan het verslepen zijn.

Dat de bladen voedsel zouden zijn leek mij al snel duidelijk. Zouden mieren net als bijen voer aandragen voor hun koningin, en voor de werkers die het nest nooit verlaten? De werkelijkheid is nog vreemder. Het blijkt dat mieren schimmelsoorten cultiveren als voedsel. Op zich is dit niet vreemd. Wij doen hetzelfde met onze champignons. De mieren waar we hier mee te maken hebben is de Atta cephalotes, dit is de meest voorkomende schimmel-cultiverende mier in midden Amerika. Een grote kolonie van 7-8 miljoen mieren verbruikt net zoveel groen als een koe. Maar het grootste gedeelte van de bladeren worden niet direkt door de mieren gegeten. Ze eten slechts het sappige gedeelte, de rest wordt gevoerd aan een schimmel. De mieren eten dan weer de schimmel. Op zich nog niet zo bijzonder, ware het niet dat slechts één schimmelsoort voor hun eetbaar is. De schimmel die zij nu eten, is precies dezelfde schimmel die hun voorvaderen tienduizenden jaren geleden ook al aten.

De mieren zijn zeer kieskeurig welke bladeren ze meenemen naar hun nest. Het is niet ongewoon dat de stukjes blad over een afstand van 100m vervoerd worden, vanwaar ze hoog in een boom worden afgeknipt. Om de schimmel te laten groeien, moeten de mieren in hun ondergrondse nesten een constante temperatuur en vochtigheid zien te bewaren. Om dit te bereiken is het mierennest opgebouwd uit diverse kamers, onderling verbonden met gangen. De mieren slepen alle afval, en gestorven mieren naar een kamer onderin het nest. Als dit afval vergaat, warmt het de omliggende lucht op. Terwijl de warme lucht opstijgt, en weer frisse lucht wordt aangezogen variëert de temperatuur en vochtigheid afhankelijk van de positie tussen het afval op de bodem en buiten. Op het optimale punt worden de schimmels verbouwd.

Dit is niet genoeg om de schimmels gezond te houden. De stukjes blad moeten gereinigd worden, voor ze als voedsel voor de schimmels kunnen dienen. Mocht desondanks de schimmel ziek worden, geïnfecteerd door een andere schimmel, of mocht er natuurlijke wijzigingen in het DNA van de schimmel voorkomen, dan weten de mieren hier mee om te gaan. Een van de meest verbazingwekkende methoden is gebruik maken van een bacterie die antibiotica afgeeft. Als je goed nagaat: ze groeien al tienduizenden jaren een monocultuur, en bij ziekte weten ze ook al gedurende die hele tijd de juiste antibiotica toe te passen, zonder dat er een resistentie optreedt. Dit is iets dat ons nog niet gelukt is.